Tworzenie blizn jest częścią naturalnego procesu gojenia organizmu i wynika z procesu biologicznego naprawy rany skóry i innych tkanek. Większość ran, z wyjątkiem bardzo nieznacznych, prowadzi do powstania blizn.
Blizny mogą powstawać w wyniku urazów, chorób skóry, takich jak trądzik, lub operacji.

Tworzenie blizn

Blizny powstają wtedy, gdy uszkodzenie tkanki sięga do skóry właściwej. W procesie gojenia dochodzi do wytworzenia zbitej, słabo unaczynionej tkanki łącznej zbudowanej z nowych włókien kolagenu (naturalnie występujące białko w organizmie). Powstająca blizna posiada odmienną strukturę i jakość niż otaczające tkanki.

Rodzaje blizn

Blizny zwykle

Początkowo są pogrubiałe, twarde, o sino czerwonym zabarwieniu, swędzące lub piekące. Zmiany takie utrzymują się przez wiele tygodni i miesięcy od urazu lub operacji. Najczęstszą przyczyną powstawania jest przedłużony okres gojenia. Ostateczną postać osiągają po pół roku do roku, od wystąpienia urazu. W tym okresie dochodzi do stopniowych zmian w bliznach, które zazwyczaj miękną, obkurczają się, barwa staje się jaśniejsza, ustępuje świąd i pieczenie. Przez to stają się znacznie mniej widoczne.

Blizny przerosłe

Powstają wówczas, gdy dochodzi do zaburzeń procesu gojenie urazu, np. przy zakażeniu rany pooperacyjnej, uszkodzeniu mechanicznym. Blizny takie są twarde i dosyć szerokie. Umiejscowienie w okolicy stawów i ścięgien może utrudniać prawidłowe funkcjonowanie.

Bliznowce (Keloidy)

Keloidy to blizny, które powiększają się po zagojeniu rany. Związane jest to z indywidualną predyspozycją organizmu i spowodowane nadmierną produkcją kolagenu. Bliznowce tworzą się ponad poziom otaczającej skóry i mają kształt wybrzuszeń ponad brzegi rany. Wygląd bliznowca to twarda narośl o różowym lub ciemnoczerwonym kolorze. Bliznowiec może być bolesny i może utrudniać normalne funkcjonowanie.

Przykurcze bliznowate

Przy silnych urazach, jak np. oparzeniach, może wystąpić duży ubytek skóry. Prowadzi to do powstawania blizn, ściągających brzegi skóry do siebie, i powodujących przykurcze. Przykurcz może obejmować przyległe mięśnie i ścięgna, prowadząc do ograniczenia ruchomości stawów. Przykurcze bliznowate są wskazaniem do leczenia operacyjnego, celem przywrócenia właściwego funkcjonowania aparatu ruchu.

Leczenie

Mimo, że blizn nie można całkowicie usunąć, to można poprawić ich wygląd ogólny. Metody poprawy wyglądu blizny to:
• Leczenie miejscowe poprzez stosowanie specyfików, takich jak kremy, gdzie substancją czynną jest najczęściej wyciąg z cebuli wzbogacony alantoiną, i heparyną. W Polsce najczęściej stosowanym lekiem tego typu jest preparat CEPAN, plastry i żele silikonowe, inne preparaty, tj. Kelo-cote.
• Doustne środki farmakologiczne, które mają zmniejszyć objawy i wyleczyć bliznowca lub bliznę przerostową to: Metotrexate, Colchicine, Penicillamine, Verapamil, Calcium, Vitaminum C i E, Retinoid, Tretinoid. Najczęściej stosuje się je w kombinacji z opracowaniem chirurgicznym. Hamują one syntezę kolagenu i stymulują działanie kolagenazy. Jednym ze środków jest 5-Fluorouracyl, który główne zastosowanie znalazł w leczeniu nowotworów. W leczeniu bliznowców stosuje się dzięki działaniu hamującemu na rozrost fibroblastów. Stosuje się w monoterapii, wstrzykując w okolice tkanek bliznowatych, ze sterydami (Kenalogiem) lub łącznie z laseroterapią.
• Leczenie operacyjne. Mimo że nie można całkowicie usunąć blizny, leczenie chirurgiczne może doprowadzić do zmiany kształtu blizny lub uczynić ją mniej zauważalną. Operacja nie jest zalecana w przypadku blizn przerosłych lub keloidów, ponieważ istnieje ryzyko powtórzenia się tworzenia bliznowca.
• Zastrzyki steroidowe mają zastosowanie w leczeniu keloidów i w niektórych przypadkach blizn przerostowych. Skuteczność działania tej metody jest wysoka, z niską częstością występowania nawrotów. Pełna kuracja składa się z kilku – kilkunastu iniekcji wykonywanych w odstępach kilkutygodniowych. Zabiegi polegają na śródskórnym wstrzykiwaniu kortykosterydów bezpośrednio w bliznę. Najczęściej wykorzystywanym preparatem jest Kenalog (triamcinolone acetonide) w dawce 10-40mg/ ml, 1 -6 razy w odstępach 2-4-tygodniowych. Wadą tej metody jest bolesność oraz efekty niepożądane w postaci zmian zanikowych skóry. Często obserwuje się również nadmierne zjaśnienie blizny (depigmentacja) i teleangiektazja (rozwój sieci drobnych naczyń krwionośnych w obszarze zmian chorobowych).
• Radioterapia powierzchowna z niską dawką jest stosowana w celu zapobiegania nawrotom ciężkich postaci keloidu i blizn przerostowych. Leczenie jest stosowane tylko w skrajnych przypadkach ze względu na potencjalne długofalowe skutki uboczne.
• Dermabrazja polega na usunięciu blizny wraz ze skórą. Dermabrazja jest przydatna, gdy blizna uniesiona jest powyżej skóry, ale mniej przydatna w leczeniu blizn wklęsłych. Mikrodermabrazja jest o wiele mniej inwazyjną formą dermabrazji i może być użyteczna dla bardzo powierzchownych blizn.
• Laseroterapia, podobnie jak dermabrazja, usuwa warstwy powierzchni skóry z wykorzystaniem różnych typów laserów. Najskuteczniejszy jest laser węglowotlenowy CO2 oraz neodymowo-jagowy (Nd:YAG). Wiązka promieni laserowych działa hamująco na produkcję kolagenu, zaburzając jego metabolizm i syntezę z fibroblastów w obrębie tkanek bliznowatych. Jednocześnie powoduje wzrost kolagenazy (enzymu rozkładającego kolagen) oraz nasilenie procesu rozpadu kolagenu, czyli kolagenolizy, co daje uczucie zmniejszenia napięcia tkanek.
• Wstrzykiwanie wypełniaczy mogą być wykorzystywane do podnoszenia zatopionych blizn do poziomu otaczającej skóry. Uboczne skutki tych zastrzyków maja zwykle charakter przejściowy, wymagają jednak regularnego powtarzania.